L-lysine: verkrijgbare vormen en welke te kiezen

In de schappen van apotheken en winkels voor sportvoeding is L-lysine verkrijgbaar in capsules, tabletten, poeder, kauwvormen en zelfs lippencrèmes. De opschriften op etiketten leiden vaak tot verwarring: „L-lysine”, „lysinehydrochloride”, „lysine 1000 mg”. De redactie heeft uitgezocht welke vormen er bestaan, hoeveel aminozuur er werkelijk in zit en hoe je de variant kiest die bij jouw doel past.

Chemische vormen van L-lysine

L-lysine is een essentieel aminozuur dat het menselijk lichaam niet zelf aanmaakt en uit voeding moet halen. In de natuur en in supplementen wordt juist de L-isomeer gebruikt: alleen die bouwen de cellen in eiwitten in. D-lysine is biologisch weinig actief, dus als op het etiket simpelweg „lysine” staat zonder letter, bedoelt de fabrikant vrijwel altijd de L-vorm.

De meest voorkomende chemische vorm in supplementen is L-lysinemonohydrochloride (L-lysine HCl). Dit is een zout van het aminozuur met zoutzuur: het is stabiel, lost goed op in water, klontert niet en is goedkoop te produceren. Juist het hydrochloride wordt in enorme hoeveelheden gewonnen door industriële fermentatie, onder meer voor diervoeder, waardoor de kostprijs minimaal is.

Een belangrijk detail: in het hydrochloride bestaat een deel van de massa uit chloor. Als je het uitrekent aan de hand van de molaire massa's, is ongeveer 80% van de massa van L-lysinehydrochloride het aminozuur zelf. Een capsule van „1000 mg L-lysine HCl” bevat dus ongeveer 800 mg vrije lysine. Zorgvuldige fabrikanten vermelden beide cijfers, maar dat doet niet iedereen.

Minder vaak kom je de vrije base van L-lysine en L-lysineacetaat tegen. De vrije base is hygroscopisch en bewaart slechter, daarom wordt ze weinig in consumentenproducten gebruikt. Acetaat wordt vooral toegepast in oplossingen voor parenterale voeding. Voor een gewoon mens is er geen wezenlijk verschil in opname tussen deze vormen: in de maag geven ze allemaal hetzelfde lysine-ion.

Farmaceutische vormen: capsules, tabletten, poeder, crèmes

Capsules— het populairste formaat. Een typische dosis in één capsule bedraagt 500 of 1000 mg hydrochloride. Capsules hebben geen smaak, zijn handig om mee te nemen en de gelatine- of plantaardige omhulling lost snel op in de maag. Nadeel is de hogere prijs per gram vergeleken met poeder.

Tablettenbevatten meestal 500–1000 mg en meer hulpstoffen: bindmiddelen, vulstoffen, coating. Grote tabletten zijn voor sommige mensen lastig door te slikken. Daar staat tegenover dat tabletten lysine vaak combineren met vitamine C, zink of plantenextracten, wat handig kan zijn als je juist zo'n combinatie nodig hebt.

Poeder— de zuinigste variant, vooral voor wie meerdere grammen per dag inneemt. Het hydrochloride heeft een merkbaar bitter-zoutige smaak, dus los het bij voorkeur op in sap of voeg het toe aan een eiwitshake. Voor een nauwkeurige dosering zijn een maatlepel of een keukenweegschaal nodig, want „op het oog” zit je al snel er vele malen naast.

Crèmes en lippenbalsemsmet lysine worden aangeprezen als middel bij herpesuitslag. De bewijsbasis voor lokale vormen is veel zwakker dan voor orale: de meeste onderzoeken werden met lysine in tabletvorm uitgevoerd. Zulke crèmes bevatten vaak ook nog zinkoxide, kruidenextracten of vitaminen, waardoor het effect van lysine afzonderlijk moeilijk te beoordelen is.

Er bestaan ook kauwtabletten en zuigtabletten met lysine en zink, gericht op „ondersteuning van de immuniteit”. Daarin is de dosis lysine meestal klein, terwijl het gehalte aan suiker of zoetstoffen merkbaar is. Voor systematische inname in doses die in klinisch onderzoek zijn bestudeerd, is zo'n formaat weinig praktisch.

Lysine in geneesmiddelen is geen supplement

Het woord „lysine” komt vaak voor in de namen van geneesmiddelen, en dat leidt tot verwarring. In veel medicijnen vervult lysine de rol van tegenion — het vormt een zout met de werkzame stof om de oplosbaarheid of verdraagbaarheid ervan te verbeteren. Voorbeelden zijn lysineacetylsalicylaat — een oplosbare vorm van acetylsalicylzuur, en lysineclonixinaat — een niet-steroïde ontstekingsremmer.

In Oekraïne is het geneesmiddel L-lysine-escinaat goed bekend — een oplossing voor intraveneuze toediening, waarin de werkzame stof escine uit zaden van de paardenkastanje is en lysine daarmee een zout vormt. Het middel wordt in het ziekenhuis gebruikt bij oedeem, op voorschrift van een arts. Met voedingssupplementen met lysine heeft het niets te maken, en het „voor de sport” gebruiken is onaanvaardbaar.

De hoeveelheid lysine in zulke medicijnen is relatief klein, en het farmacologische effect wordt bepaald door een ander bestanddeel. Let bij het zoeken naar een L-lysinesupplement daarom op de productcategorie: een voedingssupplement of sportvoeding met één werkzame stof — L-lysine of het hydrochloride ervan.

Nog een categorie zijn therapeutische mengsels en aminozuuroplossingen voor klinische voeding. Ze bevatten lysine samen met andere aminozuren, worden door artsen voorgeschreven aan patiënten die niet normaal kunnen eten, en vormen evenmin een alternatief voor supplementen voor een gezond mens.

Hoe kies je de vorm die bij jouw doel past

De keuze van de vorm hangt in de eerste plaats af van waarvoor je lysine inneemt en in welke dosis. In het klassieke onderzoek van Griffith en collega's (1987) kregen deelnemers bij terugkerende herpes drie keer per dag 1000 mg L-lysine, oftewel 3 g per dag. Voor zulke hoeveelheden betekenen capsules van 500 mg zes capsules per dag, en wordt poeder rationeler.

• Incidentele inname of kleine doses (tot 1 g):capsules of tabletten — het eenvoudigst en zonder smaakproblemen.
• Langdurige kuur van 2–3 g per dag:poeder van het hydrochloride of capsules van 1000 mg, om het aantal eenheden te verminderen.
• Gecombineerde aanpak voor de immuniteit:tabletten met lysine, zink en vitamine C, mits de doses van de bestanddelen aan jouw behoeften voldoen.
• Lokale lippenverzorging:crèmes als aanvulling, maar niet als vervanging van de orale vorm.

Sporters die voldoende eiwit binnenkrijgen, hebben een apart lysinesupplement voor het opbouwen van massa doorgaans niet nodig: wei-eiwit, vlees, vis, eieren en peulvruchten leveren lysine in hoeveelheden die de minimale behoefte ruim overtreffen. Volgens de schatting van WHO/FAO/UNU (2007) bedraagt de behoefte van een volwassene ongeveer 30 mg lysine per kilogram lichaamsgewicht per dag.

Vegetariërs die zich voornamelijk met granen voeden, doen er goed aan aandacht te besteden aan lysine, want juist dat is het beperkende aminozuur van tarwe, rijst en maïs. Toch is het verstandig eerst het dieet te optimaliseren met peulvruchten, soja en linzen, en pas daarna supplementen te overwegen.

Als je lysine samen met een eiwitshake inneemt, is de poedervorm het handigst: die voeg je eenvoudig toe aan de shaker. De bittere smaak van het hydrochloride is in een shake met cacao of vanille bijna niet te proeven.

Productkwaliteit en het lezen van het etiket

Controleer als eerste stap hoe de dosis wordt vermeld: „L-lysine (als L-lysinehydrochloride) 800 mg” of „L-lysinehydrochloride 1000 mg”. Dit zijn verschillende schrijfwijzen van dezelfde hoeveelheid. Als er alleen „lysine 1000 mg” staat zonder nadere aanduiding, kun je beter contact opnemen met de fabrikant of een product met transparante etikettering kiezen.

Het tweede punt is de samenstelling van de hulpstoffen. Een goede capsule bevat een minimum aan bestanddelen: de werkzame stof, het omhulsel en eventueel een antiklontermiddel. Een lange lijst van kleurstoffen, aroma's en vulstoffen in een eenvoudig aminozuursupplement is reden om na te denken.

Het derde aspect is onafhankelijke kwaliteitscontrole. GMP-certificaten, analyses door derden en de aanwezigheid van het product in het officiële register van voedingssupplementen vergroten het vertrouwen. Voor sporters die dopingcontroles ondergaan, zijn programma's voor certificering op de afwezigheid van verboden stoffen bijzonder belangrijk, hoewel lysine zelf niet op de verbodslijst van WADA staat.

Let ten slotte op de bewaaromstandigheden. Lysinepoeder kan vocht opnemen, dus sluit het potje na openen goed af en bewaar het op een droge, koele plaats. Geklonterd of verkleurd poeder gebruik je beter niet.

Conclusies van de redactie

De meeste L-lysinesupplementen bevatten het hydrochloride, waarin ongeveer 80% van de massa het aminozuur zelf is. Deze vorm is stabiel, het best onderzocht en doet qua opname niet onder voor „vrije” lysine.

Capsules zijn handig voor kleine doses, poeder is zuinig voor kuren van enkele grammen per dag, en crèmes hebben een beperkte bewijsbasis. Medicijnen met lysine in de naam, zoals lysine-escinaat, zijn geen supplementen en worden alleen op voorschrift van een arts gebruikt.

Lees bij het kiezen van een product het etiket aandachtig: de vorm, de hoeveelheid zuivere lysine, de samenstelling van de hulpstoffen en de kwaliteitsbevestiging wegen zwaarder dan marketingbeloften.

Om het beeld compleet te maken, raden we aan onze artikelen „Wie L-lysine niet mag innemen”, „Mythes over L-lysine” en „Waarmee L-lysine te combineren” te lezen.

Bronnen

1. Griffith RS, Walsh DE, Myrmel KH, et al. Success of L-lysine therapy in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Dermatologica. 1987;175(4):183–190.
2. Mailoo VJ, Rampes S. Lysine for herpes simplex prophylaxis: a review of the evidence. Integr Med (Encinitas). 2017;16(3):42–46.
3. Hayamizu K, Oshima I, Fukuda Z, et al. Safety assessment of L-lysine oral intake: a systematic review. Amino Acids. 2019;51(4):647–659.
4. Tomé D, Bos C. Lysine requirement through the human life cycle. J Nutr. 2007;137(6 Suppl 2):1642S–1645S.
5. WHO/FAO/UNU Expert Consultation. Protein and amino acid requirements in human nutrition. WHO Technical Report Series 935. Geneva: World Health Organization; 2007.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard. Prohibited List. Montreal: WADA; актуальна редакція.