Mythes over L-lysine

Rond L-lysine zijn talrijke overtuigingen ontstaan: het wordt „het geneesmiddel tegen herpes”, „een natuurlijke stimulator van het groeihormoon”, „het aminozuur voor de spieren” en „de vitamine voor het haar” genoemd. Een deel van deze beweringen berust op echte, zij het beperkte, gegevens, een ander deel is marketing of een verdraaiing van resultaten van oude studies. De redactie heeft de populairste mythes gecontroleerd.

Mythe 1: lysine geneest herpes

Dit is de bekendste bewering over lysine, en ze heeft een historische grondslag. Onder laboratoriumomstandigheden heeft het herpessimplexvirus voor zijn replicatie arginine nodig, en lysine concurreert daarmee en kan de vermenigvuldiging van het virus in een celkweek afremmen. Op basis hiervan begon men in de jaren 1970–80 lysine bij mensen te onderzoeken.

Het vaakst wordt het dubbelblinde onderzoek van Griffith en collega's (1987) aangehaald: deelnemers met frequente herpesrecidieven kregen zes maanden lang drie keer per dag 1000 mg L-lysine of een placebo. In de lysinegroep traden recidieven minder vaak op, en de genezing verliep volgens de deelnemers sneller. Dit is een positief resultaat, maar één onderzoek van gemiddelde omvang is nog geen bewijs van „genezing”.

Andere studies leverden tegenstrijdige resultaten op: een deel vond geen effect, vooral bij lagere doses — rond 1 g per dag en minder. De review van Mailoo en Rampes (2017) kwam tot de conclusie dat lysine een preventief nut kan hebben bij doses boven 3 g per dag, terwijl bij lagere doses het effect twijfelachtig is, en dat de kwaliteit van het bewijs over het algemeen niet hoog is.

Een eerlijke formulering luidt dus: lysine kan bij een deel van de mensen de frequentie van recidieven verminderen, maar het vernietigt het virus niet, geneest geen actieve infectie en vervangt geen antivirale middelen. Bij frequente of ernstige opflakkeringen, oogherpes of een verzwakt immuunsysteem is behandeling door een arts noodzakelijk.

Mythe 2: lysine verhoogt het groeihormoon en bouwt spieren op

De mythe over de „hormonale” werking van lysine stamt uit de jaren 80. In het onderzoek van Isidori en collega's (1981) veroorzaakte de combinatie van 1200 mg lysine met 1200 mg arginine op een lege maag een stijging van het groeihormoon in het bloed van jonge mannen. Sindsdien werden combinaties van „arginine + lysine” actief aangeprezen als natuurlijke stimulator.

Latere onderzoeken, dichter bij reële omstandigheden, stelden echter teleur. Fogelholm en collega's (1993) vonden geen invloed van lage doses aminozuurmengsels, waaronder arginine en lysine, op het serumgroeihormoon en insuline bij gewichtheffers. Andere studies toonden aan dat lichamelijke inspanning op zichzelf een veel grotere afgifte van groeihormoon veroorzaakt dan aminozuren.

Nog belangrijker: een kortdurende stijging van het groeihormoon in het bloed staat niet gelijk aan een toename van spiermassa. Zelfs injecties met groeihormoon bij gezonde mensen gaven in onderzoeken geen wezenlijke toename van kracht. Er is dan ook geen grond om een merkbaar anabool effect te verwachten van enkele grammen lysine.

Lysine is inderdaad nodig voor de synthese van spiereiwitten, maar als een van de „bouwstenen” en niet als stimulator. Als er voldoende volwaardig eiwit in het dieet zit, versnelt extra lysine de spiergroei niet — daarvoor zijn de totale hoeveelheid eiwit, de training en het herstel bepalend.

Mythe 3: lysine versterkt haar, huid en botten

Lysine speelt inderdaad een rol bij de opbouw van collageen: een deel van de lysineresten in de collageenketens wordt gehydroxyleerd, wat noodzakelijk is voor de vorming van sterke dwarsverbindingen tussen de vezels. Toch betekent deze rol niet dat extra lysine de huid automatisch steviger maakt: bij voldoende voeding is er genoeg grondstof voor collageen.

Wat het haar betreft, wordt vaak verwezen naar de review van Rushton (2002). Daarin wordt beschreven dat bij een deel van de vrouwen met haaruitval en een laag ferritine het toevoegen van L-lysine aan ijzerpreparaten de respons op de behandeling verbeterde. Lysine werd dus beschouwd als aanvulling op de correctie van een ijzertekort, en niet als een zelfstandig middel voor haargroei.

Botten zijn nog een voorbeeld waarbij een reële mechanisme wordt omgevormd tot een luidruchtige belofte. Civitelli en collega's (1992) toonden aan dat lysine de opname van calcium verhoogt en het verlies ervan via de urine vermindert. Er zijn echter geen onderzoeken die zouden aantonen dat een lysinesupplement het risico op osteoporose of botbreuken verlaagt.

Conclusie: lysine is een noodzakelijke deelnemer aan processen in het bindweefsel, maar voor een gezond mens met een normaal dieet is het extra innemen ervan geen manier om de huid te „verjongen”, haar te laten groeien of botten te versterken. Als je haar uitvalt, is het verstandig eerst ferritine, de schildklierfunctie en andere oorzaken te controleren.

Mythe 4: iedereen die traint heeft een lysinesupplement nodig

Lysine is een essentieel aminozuur, en dat wordt vaak aangevoerd als argument voor verplichte inname. Maar „essentieel” betekent alleen dat het lichaam het niet zelf aanmaakt, niet dat er een tekort aan is. Dierlijke producten zijn zeer rijk aan lysine, en wie 1,6–2 g eiwit per kilogram lichaamsgewicht eet, krijgt het binnen in een hoeveelheid die de minimale behoefte vele malen overtreft.

Beweringen over „vetverbranding” berusten op het feit dat uit lysine en methionine in het lichaam carnitine wordt gevormd (Rebouche, 1992). De synthese van carnitine is bij een gezond mens echter voldoende, en dierlijke voeding bevat kant-en-klaar carnitine. Extra lysine verandert het lichaam niet in een „vetverbrandingsmachine”.

Wie kan er wel echt baat hebben bij aandacht voor lysine? Mensen op streng beperkte diëten, veganisten met een dieet dat voornamelijk uit granen bestaat, patiënten in een uitgeputte toestand. Maar ook voor hen is het meestal beter het dieet aan te passen dan een apart supplement te kopen.

Een schatting van de behoefte geeft het rapport van WHO/FAO/UNU (2007): ongeveer 30 mg lysine per kilogram lichaamsgewicht per dag voor volwassenen. Voor een persoon van 80 kg is dat ongeveer 2,4 g — een hoeveelheid die gemakkelijk te halen is uit enkele porties vlees, vis, kaas of peulvruchten.

Mythe 5: lysine is volkomen veilig in elke hoeveelheid

Het tegenovergestelde uiterste is te denken dat een „natuurlijk aminozuur” geen kwaad kan. De systematische review van Hayamizu en collega's (2019) toont inderdaad een goed veiligheidsprofiel in onderzoeken met gezonde volwassenen, maar bij doses die enkele grammen per dag overschrijden, treden vaker misselijkheid, buikpijn en diarree op.

Er zijn ook op zichzelf staande ernstige gevallen beschreven, bijvoorbeeld nierschade bij een patiënt die langdurig lysine innam (Lo et al., 1996). Zulke gevallen zijn zeldzaam, maar ze herinneren eraan: een geconcentreerd aminozuur is geen voeding meer, maar een biologisch actieve stof.

• mensen met erfelijke stoornissen in de lysinestofwisseling kennen strenge beperkingen;
• bij nier- en leverziekten is inname zonder arts ongewenst;
• voor zwangeren en kinderen wordt een supplement zonder indicatie niet aanbevolen;
• lysine beïnvloedt de calciumstofwisseling en concurreert met arginine.

Een verstandige aanpak bestaat erin lysine met een concreet doel in te nemen, in doses die in onderzoek zijn bestudeerd, en gedurende een beperkte kuur, waarbij je het resultaat beoordeelt, en niet jarenlang „voor de zekerheid”.

Conclusies van de redactie

Het best onderbouwde gebruik van lysine is de preventie van herpesrecidieven in doses van ongeveer 3 g per dag, maar ook hier is het bewijs matig en vervangt lysine geen antivirale behandeling.

Beweringen over de stimulatie van het groeihormoon, toename van spieren, vetverbranding en „verjonging” hebben geen overtuigende bevestiging bij mensen met een normaal dieet.

Lysine wordt goed verdragen door gezonde volwassenen, maar het kent contra-indicaties en is niet veilig „in elke hoeveelheid”.

Om meer te weten te komen, lees onze artikelen „Wie L-lysine niet mag innemen”, „Waarmee L-lysine te combineren” en „L-lysine: verkrijgbare vormen en welke te kiezen”.

Bronnen

1. Griffith RS, Walsh DE, Myrmel KH, et al. Success of L-lysine therapy in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Dermatologica. 1987;175(4):183–190.
2. Mailoo VJ, Rampes S. Lysine for herpes simplex prophylaxis: a review of the evidence. Integr Med (Encinitas). 2017;16(3):42–46.
3. Isidori A, Lo Monaco A, Cappa M. A study of growth hormone release in man after oral administration of amino acids. Curr Med Res Opin. 1981;7(7):475–481.
4. Fogelholm GM, et al. Low-dose amino acid supplementation: no effects on serum human growth hormone and insulin in male weightlifters. Int J Sport Nutr. 1993;3(3):290–297.
5. Rushton DH. Nutritional factors and hair loss. Clin Exp Dermatol. 2002;27(5):396–404.
6. Civitelli R, Villareal DT, Agnusdei D, et al. Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans. Nutrition. 1992;8(6):400–405.
7. Rebouche CJ. Carnitine function and requirements during the life cycle. FASEB J. 1992;6(15):3379–3386.
8. Hayamizu K, Oshima I, Fukuda Z, et al. Safety assessment of L-lysine oral intake: a systematic review. Amino Acids. 2019;51(4):647–659.