Wie L-lysine niet mag innemen

L-lysine is een gewoon aminozuur uit de voeding, dat we dagelijks binnenkrijgen via vlees, melk en peulvruchten. Toch is een geconcentreerd supplement in doses van enkele grammen per dag alweer een ander verhaal. De redactie heeft de situaties verzameld waarin het innemen van L-lysine is gecontra-indiceerd of een verplicht consult bij een arts vereist, en uitgelegd waarop deze beperkingen berusten.

Waarom zelfs een „veilig” aminozuur beperkingen kent

Een systematische review van Hayamizu en collega's (2019), gewijd aan de veiligheid van orale L-lysine, vond geen ernstige bijwerkingen bij gezonde volwassenen bij langdurige inname van enkele grammen per dag en stelde als richtwaarde een waargenomen veilig niveau van ongeveer 6 g per dag voor. Het vaakst werd maag-darmongemak beschreven: misselijkheid, buikpijn, diarree.

Al deze gegevens hebben echter betrekking op gezonde mensen. Onderzoek bij patiënten met chronische ziekten, bij zwangeren, kinderen en ouderen met meerdere aandoeningen is er zeer weinig. Het ontbreken van bewijs van schade betekent in zo'n situatie geen bewezen veiligheid, dus voorzichtigheid is een verstandige strategie.

Lysine is geen inerte stof. Het concurreert met arginine om gedeelde transportsystemen in de darm en de nieren, beïnvloedt de opname en uitscheiding van calcium en wordt in de lever gemetaboliseerd met vorming van stikstofhoudende producten. Elk van deze processen kan bij bepaalde toestanden van het lichaam van belang zijn.

Ten slotte worden lysinesupplementen vaak verkocht in combinaties — met zink, vitamine C, plantenextracten. De contra-indicaties voor deze bestanddelen komen bovenop de contra-indicaties voor lysine zelf, dus lees vóór inname de volledige samenstelling van het product.

Erfelijke stoornissen in de lysinestofwisseling

De strengste beperkingen gelden voor mensen met erfelijke ziekten van de lysinestofwisseling. Deze aandoeningen zijn zeldzaam, worden meestal in de kindertijd vastgesteld via neonatale screening of na het optreden van symptomen, en de patiënten staan onder toezicht van genetici en diëtisten.

Bij glutaaracidurie type I zijn een dieet met beperkt lysinegehalte en speciale aminozuurmengsels zonder lysine de basis van de behandeling. Voor zulke patiënten kan het zelf innemen van een supplement gevaarlijk zijn voor het zenuwstelsel, vooral op kinderleeftijd.

Lysinurische eiwitintolerantie is een apart geval. Bij deze patiënten is de opname en reabsorptie van lysine, arginine en ornithine verstoord, waardoor er in het lichaam zelfs een tekort aan lysine kan zijn. Toch worden grote orale doses slecht verdragen en veroorzaken ze diarree, en de correctie gebeurt volgens individuele schema's (Sebastio et al., 2011). Juist daarom neemt hier alleen een arts de beslissing.

Als er in jouw familie gevallen van erfelijke stofwisselingsziekten zijn geweest of als je zelf zo'n diagnose hebt, moeten alle aminozuursupplementen — niet alleen lysine — met een klinisch geneticus worden besproken.

Nieren, lever en andere chronische aandoeningen

Chronische nierziekte is een van de belangrijkste redenen om af te zien van zelfstandige inname van lysine. De nieren scheiden producten van de stikstofstofwisseling uit en reabsorberen aminozuren, dus een extra belasting kan ongewenst zijn. In de medische literatuur is een klinisch geval beschreven van het fanconi-syndroom en tubulo-interstitiële nefritis bij een patiënt die langdurig L-lysine innam (Lo et al., 1996). Dit is een op zichzelf staand geval, maar het laat zien dat nierweefsel kan reageren op langdurige hoge doses.

Bij leverziekten, vooral met een verstoorde functie ervan, neemt het vermogen om aminozuren te metaboliseren en ammoniak onschadelijk te maken af. Extra grammen van een afzonderlijk aminozuur zijn in zo'n toestand ongewenst zonder controle van een arts die de totale eiwitbelasting beoordeelt.

Lysine versterkt de opname van calcium in de darm en vermindert het verlies ervan via de urine, zoals Civitelli en collega's (1992) aantoonden. Voor de meeste mensen is dit een neutraal of zelfs gunstig effect, maar bij hypercalciëmie, hyperparathyreoïdie en aanleg voor de vorming van calciumstenen in de nieren kan zo'n invloed ongewenst zijn.

Mensen met uitgesproken maag-darmklachten — prikkelbaredarmsyndroom met diarree, inflammatoire darmziekten — merken vaker ongemak van aminozuursupplementen. Voor hen moet de inname beginnen met minimale doses en pas na overleg met een gastro-enteroloog.

Zwangerschap, borstvoeding, kinderen

Tijdens de zwangerschap neemt de behoefte aan eiwit, en daarmee aan lysine, toe. Deze behoefte wordt echter gedekt door een evenwichtig dieet. Gecontroleerde onderzoeken naar de veiligheid van hoge doses lysinesupplementen bij zwangeren zijn er niet, daarom raden de meeste naslagbronnen aan inname boven de gewone hoeveelheid uit voeding te vermijden.

Hetzelfde principe geldt voor borstvoeding: het is onbekend hoe extra lysine de samenstelling van de melk beïnvloedt en of dit van belang is voor het kind. Als een vrouw tijdens de zwangerschap last heeft van terugkerende herpes, moet de behandeling door een arts worden gekozen — er bestaan antivirale middelen met onderzochte veiligheid.

Voor kinderen worden lysinesupplementen zonder medische indicatie niet aanbevolen. Het lichaam van een kind heeft andere behoeften, en de erfelijke stofwisselingsziekten die hierboven zijn genoemd, komen meestal juist op jonge leeftijd aan het licht. Alle aminozuursupplementen voor kinderen — alleen op voorschrift van een kinderarts.

Ouderen met meerdere chronische ziekten en een groot aantal medicijnen moeten bedenken dat de nierfunctie met de leeftijd afneemt, ook als er formeel geen diagnose is. Voor hen is het controleren van creatinine en het berekenen van de glomerulaire filtratiesnelheid vóór langdurige inname een verstandige stap.

Interacties met medicijnen en andere supplementen

Lysine heeft weinig gedocumenteerde interacties, maar enkele daarvan is het goed te kennen. De meeste worden in naslagbronnen als theoretisch beschreven of zijn gebaseerd op het werkingsmechanisme en niet op klinische gevallen.

• Preparaten en supplementen met calcium.Lysine kan de opname van calcium verhogen; bespreek bij gelijktijdige inname van hoge doses calcium dit met een arts, vooral bij aanleg voor hypercalciëmie.
• Aminoglycoside-antibiotica(gentamicine, amikacine e.a.). Deze middelen zijn nefrotoxisch; naslagbronnen noemen de theoretische mogelijkheid van een verhoogde belasting van de nieren bij gelijktijdige inname van grote doses lysine.
• Arginine.Lysine en arginine concurreren om transporteiwitten; de inname van hoge doses van het ene kan het niveau van het andere beïnvloeden.
• Preparaten met meerdere aminozuren en eiwitten.De totale hoeveelheid lysine uit verschillende producten kan aanzienlijk hoger zijn dan het lijkt.

Als je permanent geneesmiddelen op recept gebruikt — bloeddrukverlagers, diuretica, immunosuppressiva — meld dan aan je arts dat je van plan bent lysine in te nemen. Zo kunnen alle risico's worden meegewogen en, indien nodig, controleonderzoeken worden voorgeschreven.

Het is ook belangrijk te begrijpen dat lysine geen vervanging is voor antivirale therapie. Mensen met frequente of ernstige herpesrecidieven, vooral met een verzwakt immuunsysteem, hebben onderzoek en behandeling nodig, en niet alleen een supplement.

Vergeet ten slotte de individuele intolerantie niet. Als na het begin van de inname huiduitslag, aanhoudende spijsverteringsstoornissen, pijn in de onderrug of veranderingen in de urine optreden, moet de inname worden gestaakt en een arts worden geraadpleegd.

Conclusies van de redactie

Voor gezonde volwassenen heeft L-lysine in de in onderzoek bestudeerde doses een gunstig veiligheidsprofiel. Er zijn echter groepen voor wie zelfstandige inname onaanvaardbaar is: mensen met erfelijke stoornissen in de lysinestofwisseling en met nier- en leverziekten.

Zwangerschap, borstvoeding, de kinderleeftijd, stoornissen in de calciumstofwisseling en het permanente gebruik van medicijnen zijn situaties waarin de beslissing door een arts op basis van onderzoek moet worden genomen.

Lees de samenstelling van gecombineerde producten aandachtig en houd rekening met de totale hoeveelheid lysine uit alle bronnen, inclusief eiwitten.

We raden ook onze artikelen „L-lysine: verkrijgbare vormen en welke te kiezen”, „Mythes over L-lysine” en „Wie glycine niet mag innemen” aan.

Bronnen

1. Hayamizu K, Oshima I, Fukuda Z, et al. Safety assessment of L-lysine oral intake: a systematic review. Amino Acids. 2019;51(4):647–659.
2. Lo JC, Chertow GM, Rennke H, Seifter JL. Fanconi's syndrome and tubulointerstitial nephritis in association with L-lysine ingestion. Am J Kidney Dis. 1996;28(4):614–617.
3. Civitelli R, Villareal DT, Agnusdei D, et al. Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans. Nutrition. 1992;8(6):400–405.
4. Sebastio G, Sperandeo MP, Andria G. Lysinuric protein intolerance: reviewing concepts on a multisystem disease. Am J Med Genet C Semin Med Genet. 2011;157C(1):54–62.
5. Mailoo VJ, Rampes S. Lysine for herpes simplex prophylaxis: a review of the evidence. Integr Med (Encinitas). 2017;16(3):42–46.
6. Tomé D, Bos C. Lysine requirement through the human life cycle. J Nutr. 2007;137(6 Suppl 2):1642S–1645S.